Compute-kloven, soevereine clouds en een privacydividend

De gemelde gesprekken van Nvidia om tot tien miljard dollar te investeren in de beursgang van Anthropic, tegen een waardering die de twee biljoen dollar nadert, vonden plaats in dezelfde week dat Tech.eu de volledige Europese durfkapitaalactiviteit bij elkaar optelde: iets minder dan vier miljard euro verspreid over meer dan zeventig deals, waarbij Frankrijk alleen al goed was voor meer dan drie miljard daarvan, grotendeels dankzij de eigen financieringsronde van drie miljard euro van Mistral. Naast elkaar gelegd is de vergelijking pijnlijk duidelijk. Een enkele Amerikaanse investering in één enkel Amerikaans bedrijf zou meer dan drie keer zoveel waard zijn als alles wat in een week tijd in de hele Europese technologiesector is opgehaald. Een rapport van een groep hooggeplaatste beleidsmakers en economen, onder wie voormalig Eurocommissaris Margrethe Vestager, berekende hoeveel het zou kosten om die kloof te dichten: ruwweg honderd miljard euro om de Europese datacentercapaciteit tegen 2030 te verdrievoudigen naar vijftien procent van het wereldwijde aandeel. Dit werd onomwonden gepresenteerd als de prijs om te voorkomen wat de auteurs een onomkeerbare buitenlandse afhankelijkheid noemden.

Dat wil niet zeggen dat er in de praktijk niets gebeurt. De in Eindhoven gevestigde chip-startup EUCLYD sloot een Series A-ronde van meer dan tweehonderd miljoen euro af, mede geleid door Samsung en EQT, en haalde voormalig ASML-topman Peter Wennink binnen als voorzitter om te helpen de Europese AI-infrastructuur vanaf de chip op te bouwen. Het door Poolse ondernemers opgerichte voice AI-bedrijf ElevenLabs haalde vijfhonderd miljoen dollar op tegen een waardering van elf miljard dollar, een financieringsronde die door de eigen directie werd gepresenteerd als bewijs dat Centraal- en Oost-Europa wereldwijd concurrerende AI-bedrijven kan voortbrengen en niet alleen ten dienste hoeft te staan van de ambities van anderen. Ondertussen bereikte het in Rome gevestigde Exein de unicorn-status met een kapitaalinjectie van tweehonderdzeventig miljoen dollar voor AI-gestuurde cybersecurity. Het geld is echt. Het is alleen nog steeds een orde van grootte kleiner dan wat een enkele hyperscaler met één handtekening kan toezeggen.

Het ontbreekt Europa deze week niet aan ambitie, alleen aan schaalgrootte.

Brussel probeert soevereiniteit net zozeer op te bouwen via aanbestedingen als via financieringsrondes. De Franse startup Cycloid werd geselecteerd om het eigen soevereine cloudraamwerk van de Europese Commissie aan te sturen, een zesjarig contract van honderdtachtig miljoen euro dat vier Europese cloud-aanbieders en een uniform ontwikkelaarsportaal voor maximaal vijfduizend gebruikers omvat. Dit was het best scorende verhaal dat de site deze week verzamelde. Daarnaast publiceerde de Commissie een stappenplan voor de migratie naar kwantumveilige cryptografie, waarbij Nederlandse ministeries het medevoorzitterschap van de werkgroep bekleden. Een kleine Nederlandse startup, Custodea, haalde seed funding op voor een in de EU gehost dataplatform met als doel om mkb'ers het soort controle over hun eigen informatie te geven dat grotere bedrijven al bezitten. Er was een pijnlijke kanttekening bij al deze infrastructuurontwikkeling: ENISA, het eigen cybersecurityagentschap van de EU, werkte samen met CERT-EU en gebruikte een OpenAI-model om beveiligingsfouten in de code van een EU-project te vinden. Dit is een herinnering dat het bouwen van soevereine systemen en het gebruiken van soevereine instrumenten om ze te bouwen nog steeds twee verschillende dingen zijn.

De regelgeving zette deze week haar verschuiving voort van wetgeving naar praktische richtsnoeren. De Commissie publiceerde niet-bindende richtsnoeren over hoe aanbieders AI-gegenereerde content moeten labelen en AI-interacties moeten vermelden vooruitlopend op de transparantieverplichtingen uit de AI-verordening die in augustus 2026 van kracht worden. Tegelijkertijd verschuift een parallel AI Omnibus-initiatief het debat over naleving naar de vraag hoe bedrijven een proportioneel gebruik van geanonimiseerde of synthetische data kunnen aantonen, in plaats van simpelweg te kijken naar wat de regels op papier voorschrijven. De Commissie stelde ook de KIDS Act voor, gericht op het beperken van de mate waarin sociale media en videoplatforms toegankelijk worden gemaakt voor minderjarigen. De bewijslast verschuift hierbij naar de aanbieders: zij moeten aantonen dat hun platforms 'safe by design' zijn, in plaats van dat toezichthouders moeten bewijzen dat ze dat niet zijn. Of de verkondigde regels zich ook vertalen in daadwerkelijke consequenties, is nog maar de vraag. Aan de andere kant van het Kanaal gaf Ofcom toe dat het merendeel van de ruim zeven miljoen pond aan uitgedeelde boetes onder de Online Safety Act nog altijd onbetaald is gebleven, waarbij werd gewezen op hiaten in de eigen handhavingsbevoegdheden. Het is het soort tekortkoming dat Brussel zal willen voorkomen naarmate de eigen regels voor kinderveiligheid en de AI-verordening van wetstekst naar praktijk verschuiven.

Een meer bescheiden rode draad liep eveneens door de week heen: privacy als een troef in plaats van een last. Een onderzoek van Fraunhofer ISI en de University of Kassel ging direct in tegen de opvatting dat het versoepelen van databescherming Europa concurrerender zou maken, en presenteerde de AVG in plaats daarvan als een kwaliteitskeurmerk waarop Europese bedrijven kunnen voortbouwen op voorwaarde dat kleinere bedrijven meer maatwerkondersteuning krijgen om er wegwijs in te worden. Het Duitse federale hof zette dit argument kracht bij door te oordelen dat consumenten zich kunnen beroepen op de nationale wetgeving tegen het ongeoorloofd delen van gegevens door webwinkels. De AVG blokkeert dergelijke claims namelijk niet, waarmee de ondergrens feitelijk boven de Europese basislijn wordt getild. In diezelfde week grepen Duitse onderzoekers op het gebied van digitale rechten en groepen voor gegevensbescherming de kans om de Commissie onder druk te zetten over een externe dreiging: het Canadese wetsvoorstel C-22. Zij waarschuwen dat deze wet de end-to-end-encryptie voor Europese gebruikers extraterritoriaal kan verzwakken en op gespannen voet staat met de eigen jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie, wat leidde tot oproepen aan Brussel om de adequaatheidsstatus van Canada onder de AVG als reactie hierop te herzien.

Alles bij elkaar genomen lijkt deze week minder op een enkele verhaallijn dan op een continent dat meerdere hefbomen van soevereiniteit tegelijk uittest: kapitaal dat het nog niet kan evenaren, infrastructuur die het langzaam aanbesteedt, regels die het begint te handhaven, en een privacyregime dat het leert te verkopen als een kracht in plaats van zich ervoor te verontschuldigen. Geen van deze hefbomen op zichzelf dicht de kloof die het chequeboek van Nvidia deze week heeft geslagen. Of ze gezamenlijk voldoende gewicht in de schaal leggen, is de vraag die zowel de Europese instellingen als de investeerders nog altijd proberen te beantwoorden.